Rationeel optimisme en ‘Verlicht denken’ dat werd toegepast op alle terreinen van de samenleving: godsdienst, politiek, economie en sociale verhoudingen. De Verlichting was een stroming waarin men geloofde in de kracht van het verstand (rede) om de wereld te verbeteren en problemen op te lossen. Dit rationeel optimisme leidde tot kritische ideeën over traditionele structuren in godsdienst, politiek, economie en sociale verhoudingen, en pleitte voor meer vrijheid en gelijkheid.

Voortbestaan van het ancien régime met pogingen om het vorstelijk bestuur op eigentijdse verlichte wijze vorm te geven (verlicht absolutisme). Hoewel de Verlichting nieuwe ideeën bracht, bleef in veel landen het ancien régime (het oude bestuurssysteem met absolute vorsten en standenmaatschappij) bestaan. Sommige vorsten probeerden echter wel verlicht absolutisme toe te passen, waarbij ze hun macht behielden maar regeerden in het belang van het volk, bijvoorbeeld door onderwijs te verbeteren of tolerantie te bevorderen.

Uitbouw van de Europese overheersing, met name in de vorm van plantagekoloniën en de daarmee verbonden trans-Atlantische slavenhandel, en de opkomst van het abolitionisme. Europese landen breidden hun macht over de wereld uit door middel van plantagekoloniën in Amerika, waar gewassen zoals suiker en tabak werden verbouwd. Hiervoor werden miljoenen Afrikanen gedwongen tot transatlantische slavenhandel en slavernij. Tegelijkertijd ontstond het abolitionisme, een beweging die streed voor de afschaffing van slavernij.

De democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies over grondwetten, grondrechten en staatsburgerschap. Geïnspireerd door verlichte ideeën braken in westerse landen democratische revoluties uit, zoals de Amerikaanse en Franse revoluties. Deze revoluties leidden tot felle discussies over de inrichting van de staat, de rechten van burgers (grondrechten) en wie als volwaardig staatsburger kon worden beschouwd.